NL-doet 2016 succes dankzij vrijwilligers

Tiental vrijwilligers doen dit keer meelogo_NLdoet

Stichting Warkense Molen heeft ook dit jaar weer mee gedaan aan de landelijk NL-doet dag op zaterdag 12 maart. Een tiental vrijwilligers hadden zich aangemeld. Er was zelfs een internationale vrijwilligster aanwezig. Om 9.30 u was er koffie met gebak en daarna werd er begonnen met de werkzaamheden.
De helft van de deelnemers werd ingedeeld bij de molen en is de gehele dag druk geweest met het schoonmaken van de weeg, het lappen van de ramen, de het schilderen van de kruipalen en het repareren van de omheining. De ander helft van de vrijwilligers heeft geholpen met het schoonmaken van de stoltenberg. In deze stoltenberg is het bakkerijmuseum gevestigd. In de wintermaanden is dit museum gesloten en al die tijd is er dus ook niets aan schoonmaak werkzaamheden gedaan.  Vanaf april is het museum weer geopend en moet alles er weer schoon en fris bij staan. Dus werden alle kasten uitgesopt, het toilet en de keuken schoongemaakt, de zaak aangeveegd, alles afgestoft en het spinnen rag verwijderd. Regelmatig was er tijd voor een kopje koffie en/of thee en tussen de middag werd er in het zonnetje genoten van een heerlijk lunch.
Wij willen de vrijwilligers die zich deze dag hebben ingezet voor deze werkzaamheden nogmaals hartelijk danken.

Vlag NL-doet hangt in de molen

Vlag NL-doet hangt in de molen

Molen wordt schoon gemaakt.

Molen wordt schoon gemaakt.

Flink poetswerk!

Flink poetswerk!

 

Tijd voor de lunch.

Tijd voor de lunch.

Een kerstster in Warken

Bij de molenaars van de Warkense Molen ontstond het idee om in de aanloop naar Kerstmis en in de tijd dat wij de kortste dag en de langste nacht beleven , een kerstster in de hoogste wiek van de molen te bevestigen.

Binnen de groep van 6 molenaars is altijd wel iemand met een goed idee of , zo als nu het geval was , een goede relatie met een vakman die ter zake kundig is .

De landelijk bekende smid Oldenhave uit Vorden maakte voor ons de onderdelen waar mee wij aan de slag kunnen gaan.

Op de dag van 22 december , de dag waar op wij de kortste dag achter ons hebben gelaten , zijn wij aan het werk gegaan en de bij gevoegde foto`s laten zien dat wij werkelijk het licht in  Warken hebben gebracht.

Wij hopen hier mee veel mensen in de aloude buurtschap Warken een plezier te doen.

De molenaars :

Ruud Duurhoud, Ben ten Barge, Jan Simon, Marcel Pot, Jan Bakker en Aloys Melenhorst.

 

  • Aan de slag met de ster.
  • Er zit licht in.
  • Nu naar buiten voor het bevestigen.
  • Goed vast gemaakt?
  • Nu naar boven, naar de hemel.
  • Zit verankerd en wachten tot het donker wordt.
  • Warken heeft er een ster bij.

Houtworm bestrijding 2013

beschermpak-met-lans-b900

Een medewerker van Conserduc/Renofors in beschermende kleding, bezig met lucht onder hoge druk de molen schoon te blazen.

Het was echt nodig om de houtworm nu uit te roeien.

Bij de inspectie in 2012 – voor het zes-jaarlijkse onderhoudsplan – bleek dat er te veel houtworm in de molen zat. Daar moest nu echt wat aan gedaan worden om grotere of blijvende schade te voorkomen.

Houtworm.

In een molen is altijd wel in bepaalde mate houtworm aanwezig. Het is zaak dat in de gaten te houden. Bij de laatste grote inspectie bleek dat het nu echt te veel was. En zodra er veel houtworm aanwezig is, wordt dat door paring natuurlijk steeds meer. Gelukkig was er nog geen echte schade zoals in 2011 toen de bonte knaagkever een aantal balken definitief had aangetast. Maar het was nu wel de tijd om ook de houtworm in de molen volledig te verdelgen.

Verdelgen.

Voor die verdeling is het professionele bedrijf Conserduc/Renofors ingehuurd <zie hun website>.
De molenaars hebben de molen helemaal “kaal” gemaakt; alle losse onderdelen, platen aan de muren en (meel)zakken, al dan niet met meel, zijn uit de molen verwijderd. Daarna hebben zij de molen bezemschoon opgeleverd. Het verdelgingsbedrijf heeft toen de hele molen met lucht onder hoge druk schoon gespoten, in alle kieren en gaten het maalstof e.d. verwijderd. En dan zie je pas hoeveel stof en vuil zich in die kieren en gaatjes in 135 jaar heeft verzameld ! Daarna is de hele molen gezogen. Op deze manier kon het daarna gespoten verdelgingsmiddel in ieder hoekje, gaatje en kier terechtkomen.

 

Bonkelaar kapot en……

De bonkelaar kapot en de kop van de burgemeester aangevreten.

Voorbeeld-bonkelaar

Om onverklaarbare redenen is de bonkelaar over de koningsspil naar beneden gezakt. Dit leverde de nodige schade op aan de houten tandwielen. Gelukkig is die schade inmiddels gerepareerd en kan de molen weer volop draaien en malen. 

Foto: Het onderste houten tandwiel is een bonkelaar; een zgn. “kroonwiel”, de houten kammen staan als een kroon recht op het wiel.

 

 

Bonkelaar, bovenwiel en koningsspil.tekening-bonkelaar-325xk

De wieken zitten aan de buitenkant van de molen (a) op de bovenas of molenas. Binnenin de molen zit op die as het bovenwiel (b). Dit zit in de draaibare kap, het bovenste deel van de molen. Het bovenwiel staat bijna haaks op de bonkelaar (c) die vastzit op de koningsspil (d). De bonkelaar is een houten tandwiel, bovenin de romp van de molen. De bonkelaar zit dus vast aan de koningsspil die de maalstenen aandrijft. De horizontale draaiende beweging van de wieken en de bovenas wordt door de twee haakse houten tandwielen omgezet in een verticale draaiende beweging die de maalstenen aandrijft.

Over de “kop van de burgemeester”.

kop-burgemeester-325x247kDe burgemeester is de balk direct onder de as van het wiekenkruis, zie de rode pijl op de foto. De balk maakt onderdeel uit van de vloer van de kap. Die kap ligt “los” op de romp van de molen omdat de kap met de wieken in alle windrichtingen moet kunnen draaien. De constructie van de kap (als “los” onderdeel van de molen) moet heel sterk zijn, wil zij alle krachten van de draaiende wieken kunnen verwerken. Wanneer een dragende balk zoals de burgemeester aangetast is, moet dat grondig gerepareerd worden. De kop van de burgemeester is het rode geschilderde deel van de middelste balk die aan de buitenkant zichtbaar is, direct onder het wiekenkruis, zie de rode pijl op de foto.
Burgemeester en wethouders.
In plaats van drie rode koppen, zoals op onze molen, hebben sommige grotere molens aan de voorkant onder het wiekenkruis vijf koppen van even zo veel balken zitten. Dan noemt men de middelste drie ervan de “burgemeester” en de “twee wethouders”. De buitenste twee heten altijd de voeghouten.

Bonte knaagkever

De bonte knaagkever heeft de molen flink aangetast.

bonte-knaagkever-150kIn 2011 bleek de bonte knaagkever een deel van de molen op te vreten. Vooral de kop van de burgemeester was flink aangetast. Drastische maatregelen waren geboden. Als u wilt weten wat de kop van de burgemeester is en waar die zit, <lees dan verder in de derde alinea van volgende pagina>.

 

flitspuit-150kRemedie.

Allereerst moest die knaagkever in de molen uitgeroeid worden. Dat heeft een professioneel verdelgingsbedrijf gedaan. Daarna moesten de aangetaste stukken hout gerepareerd worden, het waren dragende delen. De beste en goedkoopste oplossing bleek niet het vervangen van die aangetaste stukken maar het versterken ervan. Daarvoor is ook een gespecialiseerd bedrijf in de arm genomen. Zij hebben lange gaten door de aangetaste delen geboord en die daarna met een soort kunsthars onder druk weer gevuld. Op die manier zijn de aangetaste delen nu dus gewapend met kunstharsstaven. Dit is vergelijkbaar met het principe van gewapend beton. Deze reparaties zijn aan de buitenzijde van het hout vrijwel niet zichtbaar.

Flinke tegenvaller voor het onderhoudsbudget.

Deze verdelging en reparaties door specialisten hadden ook flinke financiële consequenties. Het hele onderhoudsbudget voor 2012 is in 2011 hiervoor al uitgegeven. We hopen dat de komende jaren geen nieuwe (financiële) tegenvallers opleveren.
Hoe ziet een bonte knaagkever eruit en wat doet zij?
Het schip is ten dode opgeschreven.
In het Duits wordt de bonte knaagkever ook wel “Totenuhr” genoemd. Deze benaming komt uit de scheepvaart ten tijde van de houten schepen. Als men dit diertje in het schip aantrof, was het hout tot in de kern aangetast en het schip reddeloos verloren.

larven-150kLarven.

Als larve heeft de bonte knaagkever een voorkeur voor vochtig eikenhout. Zij wordt ook in andere loofhoutsoorten aangetroffen maar zelden in naaldhout. Heel soms wordt levend eikenhout aangetast. De larve is wit van kleur, heeft een C-vormig gekromd lichaam en is maximaal 11 millimeter lang.

 

 

opgevreten-hout-150kHeimelijke vreet- en voortplantingsgewoonten.

In tegenstelling tot gewone houtworm, die vooral spinthout vreten, eet de knaagkever het kernhout op. Daardoor is vaststelling veel lastiger en de schade altijd meer ingrijpend. In het begin van de lente komen de volwassen kevers uit het hout tevoorschijn. Deze boren zich vanuit de kern een weg naar buiten, zoeken een partner en paren. Wanneer de kern van de balk is aangetast door vochtschimmel – waarbij een holle plek ontstaat in de balk – kunnen de kevers ook binnenin de balk uitvliegen en in de balk blijven om te paren. De vrouwtjes leggen de eitjes op het vochtige hout. De gewone houtwormkever leeft op droog hout. Larven van de knaagkever eten alleen hout dat is aangetast door schimmels die groeien onder vochtige omstandigheden.

aangetast-hout-150kOpsporing.

Als de kever zich naar buiten boort, ontstaan gaatjes. Die uitvlieg gaatjes zijn ongeveer 2 tot 3 millimeter in doorsnede. Onder de gaatjes ligt dan “zaagsel” of “boormeel”, licht van kleur en met een korrelige structuur. Als de paring binnenin het hout plaats vindt, maakt dat de opsporing dus moeilijker omdat er geen uitvliegopeningen zijn.
De bonte knaagkever is meestal een plaag in vochtige gebouwen en de vochtschimmel verergert de aantasting nog meer. Een goede bestrijding bestaat uit het drogen van het hout door optimaal ventileren. Door ontbreken van vochtig beschimmeld hout zal de kever uiteindelijk verdwijnen omdat de larven zich niet kunnen ontwikkelen. In veel oude monumenten zijn dergelijke droge omstandigheden vaak gewoon niet haalbaar. Dan moeten zowel de kever als de schimmel met bestrijdingsmiddelen worden aangepakt.

spookje-150k“Doodskloppertje” en bijgeloof.

Zoals alle klopkevers tikt de bonte knaagkever met het verharde halsschild tegen het hout om de andere sekse te lokken. Vroeger dacht men uit bijgeloof dat dit kloppen een teken was dat hun laatste uur had geslagen, men zou snel sterven. Daarom wordt de bonte knaagkever, maar ook de gewone houtwormkever, ook wel “doodskloppertje” genoemd. De bonte knaagkever heet in het Engels “death watch beetle” en in andere talen “klok des doods”.

Storm en brand in januari 1976

De molen is in 1976 bijna verloren gegaan door brand. In de nacht van twee op drie januari waaide over het hele land een extreme storm. Daardoor brak de molen los van de verankering, ging door de windkracht kruien en liep vervolgens door de vang (de rem) heen. Tot overmaat draaiden de wieken linksom, verkeerd om dus. Hoe extreem de storm was, staat hieronder in de laatste alinea, een uit het Zutphens Dagblad (?) van 5 januari 1976.

Klepperend luik.

Nijendijk sr. werd in zijn slaap gestoord door een klepperend luik en zag toen dat de molen hard en verkeerd om draaide. Iedereen werd wakker gemaakt, de vang verzwaard (de rem aantrekken) om de wieken stil te zetten en de molen uit de wind te kruien en opnieuw te verankeren. Opgelucht werd er adem gehaald maar het gevaar was nog niet geweken.

Toch maar even controleren.

Terug in de keuken werd zoon Herman toch nog even naar boven in de molen gestuurd om te kijken of in de kap alles in orde was. Doordat de molen door de vang (rem) was gelopen, was die hevig gaan schuren met als gevolg flinke wrijving en waren de houten remblokken gaan branden. In eerste instantie werd zelf met emmers geblust, maar de buurt en de brandweer kwamen er later ook nog aan te pas. De brand werd gelukkig in de kiem gesmoord en de molen bleef behouden, met relatief geringe schade.

Het Zutphens Dagblad van maandag 5 januari 1976 over de storm.
omgewaaide-boom-op-auto-1976

Een omgewaaide boom op een auto, die doet het niet meer…..

“ZUTPHEN. (Van een onzer verslaggevers.)
Een rondrit door de omgeving van Zutphen leverde, na de zware storm van vrijdag tot en met zaterdag, het beeld op van omgewaaide bomen, afgerukte takken, ingewaaide ramen geknakte tv-antennes, vernielde daken en mensen die alles in het werk stelden om de schade alvast provisorisch te herstellen. De politie van Zutphen had in de nacht van vrijdag op zaterdag de handen vol aan de vele telefoontjes van verontruste alleenstaanden en de talrijke meldingen van omgewaaide bomen, losgeraakte antennes, kapotte daken en ruiten en weggewaaide schuttingen. Aan de Zutphense Martinetsingel moesten twee bomen het ontgelden. Een pui van een loods aan de Zweedsestraat … … De verkeerslichten langs de Den Elterweg zijn tijdelijk buiten werking geweest, doordat de wind de masten had verdraaid. Dat was het geval zowel bij de kruising met de Kleine Omlegging, als die met de Draaiomsdreef en de Bronsbergenweg. Talloos waren de meldingen van door de storm ingedrukte ramen, omgewaaide lantaarnpalen, beschadigde daken en ingestorte schuttingen. Ook een politieauto werd beschadigd toen die werd geraakt door een dakpan van het politiebureau. Voor zover bekend kwamen er in Zutphen geen persoonlijke ongelukken voor. ……
Warnsveld.
De brandweer van Warnsveld begon in de nacht van vrijdag op zaterdag al om drie uur met het omzagen van omver gewaaide bomen. Omstreeks vier uur diezelfde nacht werd de brandweer geroepen naar de molen van Nijendijk aan de Lage Lochemseweg in Warken. De molen was op drift geraakt waardoor het mechanisme roodgloeiend was komen te staan. De familie Nijendijk slaagde er zelf in een begin van brand in de molen te blussen.
Een aantal huizen in Vorden heeft dit weekeinde zonder stroom gezeten als gevolg van de storm. …… “